Brandbrief voor Sjakoo

Ondergetekenden zijn liefhebbers van een veelzijdige stadskaart: een Amsterdam waarin verschillende culturen, ideeën en belangen dwars door elkaar heen leven en waar bedrijvigheid en veelzijdigheid hand in hand gaan.

Boekhandel Het Fort van Sjakoo aan de Jodenbreestraat is met zijn unieke assortiment van underground, avant-gardistische en maatschappijkritische literatuur een begrip in de stad. De boeken, tijdschriften en pamfletten die hier al 24 jaar worden aangeboden zijn wegens kleine oplages en niet-commerciële inslag niet in reguliere boekhandels te krijgen. Het pand werd in 1977 uit protest tegen sloop gekraakt en weerstond in zijn eerste jaren diverse knokploegen. In 1978 kon het toenmalig gemeentelijk Woningbedrijf het pand voor een habbekrats kopen. Sinds 2000 is in het Fort een gratis internetwerkplaats Ascii gevestigd waaruit met vrij ontwikkelde software digitale diensten verleend worden aan low budget organisaties. In de loop der jaren is de boekhandel een geliefde plek geworden voor stadsbewoners en -bezoekers.

Het Fort van Sjakoo dreigt uit het stadsbeeld te verdwijnen nu het Woningbedrijf Amsterdam de huur wil optrekken tot een 'marktconform' niveau. Deze huurverhoging negenhonderd procent (van fl 580 tot fl. 5100) kan het Fort dat geen winst maakt en wordt gerund door vrijwilligers, niet opbrengen. Om principiële redenen heeft het Fort nooit afhankelijk willen zijn van subsidie en tot op heden heeft de winkel altijd kostendekkend gedraaid.

Onderhandelingen tussen huurder en verhuurder hebben tot nu toe geen oplossing gebracht en het Woningbedrijf heeft de boekwinkel voor de rechter gedaagd. Mocht de boekwinkel worden ontruimd, dan kan men het vrijgekomen pand flink exploiteren.

Wij geloven niet in de toekomst van de binnenstad als dergelijke plekken verdwijnen. Daarom roepen wij alle betrokkenen op om het plan opnieuw te bekijken. Eerder al verklaarden een zeventigtal mensen uit de boekenbranche zich in een schrijven aan het Woningbedrijf solidair met het Fort.

De kracht van Amsterdam, met name de Nieuwmarktbuurt, heeft altijd gezeten in de diversiteit van mensen, functies en voorzieningen. Wij kijken nu aan tegen een andere ontwikkeling, die snel om zich heen grijpt. De Jodenbreestraat is hier een voorbeeld van. De laatste jaren zagen wij een 'opwaardering': nette bestrating met veel natuursteen, toeristische attracties zoals Holland Experience en grootwinkelketens zoals de Albert Heijn. Junkies zijn weggejaagd, een alcoholverbod is ingesteld en de huurprijzen zijn in recordtijd vertienvoudigd. Burgemeester Job Cohen waarschuwde al in het voorjaar, bij zijn kennismaking met de Kamer van Koophandel Amsterdam en Amsterdams City: 'De grootste bedreiging voor de binnenstad is de monocultuur en eenzijdigheid als gevolg van de alsmaar stijgende grond- en onroerend goed prijzen'.

Overal in Amsterdam staan niet-commerciële en sociale initiatieven onder druk doordat ze geconfronteerd worden met torenhoog opgeschroefde huren. Want ook het gemeentebestuur heeft besloten al zijn bedrijfsruimten marktconform te verhuren.

Allerlei maatschappelijke instellingen - waaronder ook het Latijns Amerika Centrum (LAC) aan de Nieuwe Herengracht - dreigen nu het onderspit te delven. Het LAC (geconfronteerd met 230 procent huurverhoging) heeft samen met het Fort van Sjakoo en de Vereniging De Vrije Ruimte, die opkomt voor vrijplaatsen, de gemeente een moratorium gevraagd.

Het lijkt erop dat een oplossing alleen kan worden gevonden wanneer er voor sociale, niet-commerciële initiatieven ook sociale, niet-commerciële huren worden berekend. Voor een breed scala van sociale functies in de stad zou een bepaald percentage van de bedrijfsruimten buiten de vrije markt geplaatst kunnen worden zoals dat ook voor sociale woningbouw is geregeld.

Nu lijkt het gevecht om de schaarse ruimte te worden gewonnen door een marktconform denken, waardoor alternatieve geesten de stad worden uitgedreven. Wij voelen ons thuis in een stad waar ook ruimte geboden wordt aan low budget- en politiek-maatschappelijke initiatieven. Daarvoor moeten denk- en daadkracht worden gebundeld. Stadsbestuurders, verhuurders en maatschappelijke instellingen zullen creativiteit en veerkracht moeten tonen om hier samen uit te komen. Wij roepen het Woningbedrijf Amsterdam - waarvan de Raad van Bestuur het thema 'maatschappelijk ondernemen' tot speerpunt heeft gekozen - op daadkracht te tonen en samen met het Fort tot een realistische huurverhoging te komen. Zonder een eigenwijze, onafhankelijke boekhandel is de boekenmarkt noch de binnenstad van Amsterdam compleet.

Amsterdam, 9 oktober 2001

Wouter van Oorschot, directeur uitgeverij G.A. van Oorschot
Hans Ludenhoff, makelaar O.G.
Han van Essen, organisatieadviseur
Felix Rottenberg
Chris Keulemans, publicist en voormalig directeur de Balie
Els Agtsteribbe, voorzitter Amsterdamse Raad voor de Monumentenzorg, voormalig Nieuwmarktactiviste
Karin Spaink, Parool-columnist en schrijfster
Robert Soeterik, Midden-Oostenspecialist
Peter Paschenegger, voorzitter wijkcentrum D'Oude Stadt
Sjoera Nas, public affairs XS4ALL
Giles Scott-Smith, Amsterdam School of International Relations / Webster University
Paul Kuypers, publicist
Aaf van Halm, docent Sandberg Instituut
Vincent de Jong, Freewhere / Vrije Ruimte